Күн сайынғы кішкентай қадамдар үлкен нәтижеге жеткізеді

Үлкен жетістік бір күнде келмейді.

Жақсы оқу, жаңа дағдыны меңгеру, есеп шығаруды үйрену, ағылшын тілінде еркін сөйлеу, кітап оқуды әдетке айналдыру немесе өзіне деген сенімділікті қалыптастыру — мұның бәрі күн сайын қайталанатын шағын әрекеттерден басталады.

Кейде балаға үлкен мақсат тым алыс болып көрінуі мүмкін:

• «Мен мұны істей алмаймын».
• «Бұл маған қиын».
• «Мен басқалар сияқты тез түсінбеймін».

Осындай сәтте балаға ең маңызды нәрсені түсіндіру қажет:

Бүгін бәрін білу міндетті емес. Бүгін тек бір қадам алға жүру жеткілікті.

1. Бастау

Кез келген нәтиженің алғашқы қадамы — бастау.

10 есептің бәрін бірден шығару міндетті емес. Алғашқы бір есептен баста.

Бір кітапты бір кеште оқудың қажеті жоқ. Алдымен 5–10 бет оқы.

Ағылшын тіліндегі жүз сөзді бірден жаттаудың орнына бүгін бес жаңа сөз үйрен.

Кішкентай бастама әрекетке айналады, ал әрекет біртіндеп әдет қалыптастырады.

2. Үйрену

Бала жаңа нәрсе үйренген кезде қателесу — табиғи процесс.

Қате жауап қабілетсіздіктің белгісі емес. Керісінше, ол:

«Мен әлі үйреніп жатырмын»

дегенді білдіреді.

Сондықтан балаларға тек дұрыс жауапты емес, ойлау жолын бағалауды да үйреткен дұрыс.

Ата-ана немесе мұғалім:

• «Қалай ойладың?»
• «Бұл шешімге қалай келдің?»
• «Басқа тәсілмен шығарып көруге бола ма?»

деген сұрақтар арқылы баланың ойлау қабілетін дамыта алады.

3. Жаттығу

Бір рет түсіну — әлі меңгеру емес.

Математикада есеп шығару керек.
Тілде сөйлеу керек.
Спортта қозғалысты қайталау керек.
Музыкада аспапты тұрақты жаттықтыру керек.

Білім де, дағды да тұрақты жаттығумен бекітіледі.

Сондықтан күніне аз уақыт болса да, белгілі бір әрекетті жүйелі қайталау өте маңызды.

4. Жетілу

Бір күні бала бұрын қиын болған нәрсенің оңай болып қалғанын байқайды.

Бұл кездейсоқтық емес.

Бұл — кеше және одан бұрын жасалған жаттығулардың нәтижесі.

Баланың жетістігін тек бағамен өлшемеген дұрыс. Кейде ең маңызды нәтиже мыналар болуы мүмкін:

• бұрын 30 минут орындаған тапсырманы 20 минутта орындауы;
• бұрын сұрақ қоюға ұялса, бүгін қол көтеруі;
• бұрын қиын есепті тастап кетсе, енді соңына дейін ізденуі;
• бұрын кітап оқымаса, енді күн сайын бірнеше бет оқуы;
• бұрын көмек күтсе, енді тапсырманы өздігінен бастай алуы.

Осындай өзгерістер — нағыз даму.

5. Қайталау

Ұмыту — қалыпты құбылыс.

Сондықтан мектепте де, үйде де қайталау маңызды.

Бірақ қайталау дегеніміз бір нәрсені механикалық түрде ондаған рет қайталау ғана емес.

Баладан:

• «Мұны маған өз сөзіңмен түсіндірші».
• «Неге осылай болды?»
• «Бұл ережені қай жерде қолдануға болады?»
• «Басқа тәсілмен шешуге бола ма?»

деп сұрап көруге болады.

Осылайша бала ақпаратты жай жаттап қана қоймай, оны түсініп қолдануға үйренеді.

6. Тұрақтылық

Мотивация күн сайын бірдей болмайды.

Кейбір күні бала қуана оқиды. Кейбір күні шаршайды немесе назарын басқа нәрсе аударады.

Сондықтан тек мотивацияға сүйенуге болмайды. Тұрақты әдет қалыптастыру маңызды.

Мысалы:

Күн сайын 15 минут кітап оқу аптасына бір рет ұзақ уақыт оқудан тиімдірек болуы мүмкін.

Себебі балада тұрақты оқу ырғағы пайда болады.

Үйде де қарапайым тәртіп орнатуға болады:

• сабаққа арналған тұрақты уақыт;
• оқу кезінде телефонды алыс қою;
• шағын мақсат белгілеу;
• орындалған жұмысты белгілеу;
• соңында қысқа демалыс жасау.

7. Жетістік деген не?

Жетістік тек бірінші орын немесе «5» деген баға емес.

Жетістік — баланың өзінің кешегі деңгейімен салыстырғанда алға жылжуы.

Сондықтан:

«Неге сен басқа балалар сияқты емессің?»

деген сұрақтың орнына:

«Өткен аптамен салыстырғанда нені жақсырақ жасай бастадың?»

деп сұраған пайдалырақ.

Бұл балаға өзін басқа адаммен емес, өзінің бұрынғы нәтижесімен салыстыруды үйретеді.

8. Арманға апаратын жол

Әр баланың арманы әртүрлі.

Біреуі ғалым болғысы келеді.
Біреуі дәрігер.
Біреуі инженер.
Біреуі спортшы, суретші, бағдарламашы немесе кәсіпкер болуды армандайды.

Бірақ кез келген үлкен мақсатқа апаратын жолдың формуласы ұқсас:

Бастау → Үйрену → Жаттығу → Жетілу → Қайталау → Тұрақтылық → Жетістік → Арман

Үлкен мақсатты кішкентай қадамдарға бөлген кезде ол балаға түсініктірек әрі қолжетімді болып көрінеді.

Ата-аналарға шағын кеңес

Балаңыздан бүгін:

«Арманыңа жақындау үшін бүгін қандай кішкентай қадам жасай аласың?»

деп сұрап көріңіз.

Жауап өте қарапайым болуы мүмкін:

• 10 бет кітап оқу;
• 5 жаңа сөз жаттау;
• 3 есеп шығару;
• бөлмені өздігінен жинау;
• ертеңгі сабаққа алдын ала дайындалу;
• бір қиын тапсырманы соңына дейін орындау.

Маңыздысы — қадамның үлкен болуы емес, оның орындалуы және қайталануы.

Балаларға

Сенен бүгін бәрін білу талап етілмейді.

Басқалардан жылдам болу да міндетті емес.

Ең маңыздысы — кеше тұрған жеріңнен бүгін бір қадам алға жылжу.

Бүгін үйрен.
Ертең қайтала.
Қателессең — қайта байқап көр.
Шаршасаң — демал да, жалғастыр.

Өйткені үлкен өзгерістер көбіне үлкен әрекеттерден емес, күн сайын қайталанатын кішкентай қадамдардан басталады.

---

Ikigai School
Білімді бала — жарқын болашақ.